Jeszcze kilka lat temu pomysł, że czyjś głos da się odtworzyć z krótkiego nagrania, brzmiał jak science fiction. Dziś to zwykła funkcja. Program potrafi napisać tekst «w imieniu» człowieka, przemówić jego głosem, a nawet pokazać twarz, która mruga i się uśmiecha. Dla oszustów to narzędzie. Dla osób w żałobie to pokusa. Jedno i drugie każe spojrzeć na proste pytanie na nowo: co właściwie po sobie zostawiamy?
Głos, który można złożyć z fragmentów
Istnieją usługi, które biorą wiadomości, nagrania głosowe i filmy danej osoby i tworzą «cyfrowego bliźniaka», z którym można rozmawiać. Nazywa się je chatbotami pamięci, «wskrzeszaniem przez AI», griefbotami. Pragnienie jest zrozumiałe: gdy brakuje najbliższej osoby, chce się jeszcze raz usłyszeć, co by powiedziała. Ale algorytm nie wie, co człowiek naprawdę myślał. Dobiera najbardziej prawdopodobne słowa na podstawie nagrań i pewnie prowadzi rozmowę dokładnie tam, gdzie prawdziwy człowiek by zamilkł albo powiedział coś niespodziewanego.
Ta sama technologia służy oszustom: «telefon od syna» albo wiadomość głosowa «od mamy» z pilną prośbą o przelew nie są już rzadkością. Warto ustalić w rodzinie hasło, które znacie tylko wy.
Dlaczego imitacja nie jest pamięcią
Są co najmniej trzy powody do ostrożności. Po pierwsze, taki bliźniak mówi rzeczy, których człowiek nigdy nie powiedział, a z czasem zmyślone zdania mogą zlać się z prawdziwymi wspomnieniami. Po drugie, zgoda: osoba, której nie ma, nie mogła zgodzić się na «odtworzenie» i nie sprawdzi, co mówi się jej głosem. Po trzecie, zależność od firmy: subskrypcja się kończy, zasady się zmieniają, usługa zostaje zamknięta i «człowiek» znika po raz drugi. Badacze i psycholodzy nie są jeszcze zgodni co do wpływu takich rozmów na żałobę, więc ostrożność jest uzasadniona.
Ludzi jest mniej, więc każdy głos waży więcej
Roboty i AI przejmują pracę, którą uważaliśmy za czysto ludzką: pisanie, rysowanie, obsługę klientów. Jednocześnie w wielu krajach rodzi się mniej dzieci niż dawniej, a społeczeństwa się starzeją. Ukraina dokłada do tego straty, których nikt nie planował: rosyjska agresja odebrała życie, rozproszyła rodziny po różnych krajach i sprawiła, że dzieci dorastają z dala od babć i dziadków. W takim świecie to, czego maszyna nie odtworzy, czyli twoja osobista obecność w życiu bliskich, staje się cenniejsze, nie tańsze. Maszyna napisze piękny tekst. Ale tylko ty możesz powiedzieć dziecku, z czego byłeś dumny.
Co sprawia, że wiadomość jest prawdziwa
- Pisz własnymi słowami, nawet jeśli wychodzi niezgrabnie. Literówka czy nietypowy zwrot to twój podpis.
- Dodaj szczegóły, które znasz tylko ty: zapach babcinej kuchni, żart z wyjazdu, imię psa.
- Nagraj głos lub krótki film. Nie dla idealnego obrazu, ale żeby został głos, pauzy i śmiech.
- Zwracaj się do konkretnej osoby i na konkretny dzień: studniówka, ślub, pierwsza praca.
- Powiedz to, co ważne: podziękowanie, przebaczenie, życzenia. Nie musi być długie.
Krótka wiadomość napisana w pięć minut jest warta więcej niż najdoskonalsza odtworzona rozmowa, bo każde słowo w niej wybrałeś ty.
Żeby dotarła na czas
Wiadomość, której nikt nie znajdzie, nic nie jest warta. W cyfrowym testamencie na mementomori.digital piszesz zaszyfrowane wiadomości dla bliskich, a trafiają do nich, jeśli przestaniesz potwierdzać, że żyjesz. Usługa kosztuje 2 dolary miesięcznie. Powiedz przynajmniej jednej zaufanej osobie, że takie wiadomości istnieją, i czytaj je ponownie raz w roku: ludzie się zmieniają, a z nimi słowa, które chcemy powiedzieć.
Niech algorytmy pomagają w rutynie. Ale słowa, które po tobie zostaną, powinny być twoje.